|
Pierwsi, trudniący się rolnictwem stali osadnicy
pojawili się w Jordanowie w okresie 5000-4500 lat przed naszą erą. Był
to początek młodszej epoki kamienia (zwanej również neolitem),
epoki, podczas której nastąpiły wielkie przemiany w sposobie życia i
eksploatacji środowiska naturalnego. Podstawą gospodarki stały się wówczas
uprawa ziemi i hodowla zwierząt, zaś łowiectwo i zbieractwo w
mniejszym już znacznie niż poprzednio stopniu służyły zdobywaniu pożywienia.
 Opanowano
wiele nowych umiejętności zakresu rzemiosła, takich jak garncarstwo,
tkactwo czy doskonała obróbka kamienia. Ludzie zakładali stałe osady
o zabudowie złożonej z domostw o konstrukcji słupowej, towarzyszących
im jam gospodarczych i palenisk. Wokół osad uprawiano niewielkie
poletka. Podstawowym narzędziem do tej uprawy były kamienne motyki,
znacznych nieraz rozmiarów. Surowiec do ich wyrobu czerpano ze złóż
nefrytu i serpentynitu w okolicach Jordanowa i u stóp Ślęży.
Najstarsi rolnicy Jordanowa, podobnie jak cała ludność
neolityczna dorzecza Odry i Wisły, przybyli tu z południa -
najprawdopodobniej z dorzecza Dunaju, obszaru, gdzie pod wpływem impulsów
z Bliskiego Wschodu przemiany gospodarcze i kulturowe następowały
niezwykle szybko. Pierwsi przedstawiciele nowych prądów na ziemi
jordanowskie to ludność kultury ceramiki wstęgowej rytej. W jamie
gospodarczej na terenie piaskowni odkryto ponad 100 fragmentów naczyń
tej kultury. W garncarstwie dominowały wówczas naczynia w kształcie
wycinka kuli, zdobione grupami linii rytych. Ludność tej kultury w
swoich zajęciach gospodarczych używała narzędzi wykonanych z
krzemienia, amfibiolitu oraz z surowców pochodzenia organicznego: kości
i rogu. W jamie kultury ceramiki wstęgowej rytej odkryto również ułamki
kości zwierzęcych. Ich skład dowodzi wyraźnej przewagi ówczesnej
hodowli bydła domowego (Bos taurus domest). Bardzo mało jest tu
natomiast szczątków zwierząt łownych np. jelenia.
 W
okresie środkowego neolitu (ok. 3500-3000 lat przed naszą erą)
przybywa do Jordanowa następna fala ludności z południa, wywodząca
się z ugrupowania kultur lendzielsko-polgarskich. Ludność ta w
zakresie kultury materialnej, a zwłaszcza garncarstwa reprezentowała
lokalną specyfikę, dlatego też nazwana została grupą lub kulturą
jordanowską. Z osady i cmentarzyska, zlokalizowanych w pobliżu
piaskowni w Jordanowie pochodzi wiele zróżnicowanych form ceramiki:
dwuuche amfory, półkuliste czarki, puchary na pustych nóżkach,
wazy.
owierzchnię niektórych z nich zdobił ornament
zaplatanych linii rytych, czy dołków wykonanych stempelkiem. Narzędzia
wykonywano nadal z krzemienia różnych gatunków kamienia oraz kości i
rogu. Pojawia się także po raz pierwszy umiejętność obróbki
metalu. Wyroby z miedzi to wyłącznie biżuteria będąca synonimem
bogactwa i prestiżu właścicieli. Zmarłych chowano wówczas w grobach
płaskich, w pozycji skurczonej "do snu", wyposażając ich w
pożywienie, umieszczane w naczyniach ustawianych wokół głowy.
Naczynia o charakterystycznym lejkowatym kształcie szyjki znaleziono również
na terenie piaskowni w Jordanowie. Do przedstawiciela ludności tej
kultury należał także kamienny toporek z guziczkowatym obuchem, użytkowany
w pracach gospodarczych (np. w ciesiołce) lub też będący oznaką władzy.
Najbardziej jak dotąd spektakularnym odkryciem na terenie Jordanowa
jest znalezisko dokonane w 1925 roku. W pobliżu jamy osadniczej ludności
kultury pucharów lejkowatych znaleziono gliniane naczynie w kształcie
barana. Naczynie to jest jednym z najstarszych wizerunków religijnych,
wyrazem kultów zwierzęcych, panujących na terenie Europy w okresie
neolitu. Zwierzęta w neolicie stanowiły również ofiary zakładzinowe.
W pobliżu grzbietu barana jordanowskiego odkryto połowę noża
krzemiennego i fakt ten pozwala przypuszczać, że przed założeniem
domostwa dokonano tu symbolicznego uboju.
U schyłku środkowego neolitu oraz w późnej fazie tej
epoki przybywają do Jordanowa przedstawiciele kultury amforkulistych
oraz kultury ceramiki sznurowej. W jednej z jam na terenie żwirowni
odkryto około 12 naczyń zasobowych do przechowywania produktów
sypkich (np. zboża), czy płynów (wody, mleka).
 Naczynia
te o dość znacznych rozmiarach miały charakterystyczne dla kultury
amfor kulistych baniaste brzuście i maleńkie uszka. Niektóre z nich
były zdobione ornamentem odciskanego sznura. W jamie znaleziono również
narzędzia krzemienne oraz kości zwierzęce. Na ich podstawie możemy
stwierdzić, jakie zmiany nastąpiły w strukturze hodowli od początków
neolitu. Widać bowiem bardzo wyraźnie, że u schyłku neolitu hodowano
w Jordanowie mniej bydła, a więcej świń (Sus scrofa), a także
niewielką ilość owiec (Ovis aries). Mięso zwierząt łownych nie
stanowiło nadal podstawy pożywienia.
Nosiciele kultury ceramiki sznurowej (faza późna)
zawitali do Jordanowa w poszukiwaniu wysokogatunkowych złóż kamienia,
użytkowanych do produkcji charakterystycznych dla tej kultury toporów
bojowych. Osadnictwo "sznurowców" - najmłodszych
przedstawicieli neolitu na ziemi jordanowskiej nie miało charakteru stałego,
nie stwierdzono bowiem żadnych obiektów osadniczych, lecz wyłącznie
pojedyncze pochówki szkieletowe, wyposażone w naczynia (np. pucharek
doniczkowaty) oraz kamienny topór bojowy z obniżonym obuchem.
 Przedstawiciele
kultury unietyckiej osiedlili się w Jordanowie na terenie dzisiejszej
piaskowni. Tutaj również powstało cmentarzysko, skąd pochodzi grób
ze skurczonym pochówkiem, wyposażonym w kolię z kółek brązowych.
Nieco później, w starszym okresie brązu, w wytwórczości
metalurgicznej zachodzą daleko idące zmiany. Zmiany te, polegające
nie tylko na pojawieniu się oryginalnych stylów zdobniczych lecz również
odmiennej morfologii zabytków, nastąpiły pod wpływem impulsów z południowego-
zachodu, ze środowiska kultur mogiłowych. W Jordanowie pojawiają się
pierwsi przedstawiciele wykształconej z tego środowiska kultury przedłużyckiej
około 1400 roku przed naszą erą. Ludność tej kultury znana jest
przede wszystkim z bogatego asortymentu wyrobów brązowych, odkrywanych
w skarbach lub na cmentarzyskach płaskich lub kurhanowych.
Na cmentarzyskach tych spotykano również bardzo
interesujące relikty architektury grobowej w postaci obstaw i kręgów
kamiennych, drewnianych trumien i konstrukcji w typie "Domu Zmarłych".
W Jordanowie, na cmentarzysku użytkowanym od starszego okresu epoki brązu
po wczesną epokę żelaza, odkryto groby szkieletowe w obstawach
kamiennych, wyposażone w wyroby brązowe. Są to głównie szpile służące
do spinania szat lub jako oznaki władzy i bogactwa. Zwraca uwagę fakt,
że w ornamentyce tych zabytków pojawia się często model słońca lub
wirującej gwiazdy. Jest to świadectwem rozwijających się wówczas
kultów solarnych. Prawdziwy przełom w zakresie kultury duchowej następuje
w okresie wykształcenia się kultury łużyckiej. Ludność tej kultury
prowadziła osiadły tryb życia.
|