|
Wykopaliska archeologiczne wykazały, że teren Jordanowa był
zasiedlony już w neolicie. Archeolodzy w tym okresie w ramach tzw.
kultur wstęgowych wydzielili grupę kultury jordanowskiej od bogatego
stanowiska archeologicznego - grodziska, w którym już w neolicie
kamienne narzędzia gładzone ze znanego i dziś nefrytu wydobywanego w
Jordanowie. Od tych czasów jest tu właściwie zachowana ciągłość
osadnicza. Pierwsza wzmianka historyczna dotyczy kościoła, a pochodzi
z 1335r., nazwa wsi wówczas Jordansmühl, a więc młyn Jordana.
 Wątpliwe
jest, że nazwa pochodzi sprzed 1149 r., ponieważ do tego czasu młyny
wodne na Śląsku nie były znane. W 1193 r. nazwa tego miejsca brzmiała:
"Wieś przy młynie". Do 1810 roku znajdowały się tutaj dwie
gminy (komuny), z których mniejsza była własnością Komendy Großtinz.
Jordansmühle - pisano o wsi mniej więcej do 1850r. Później
prawdopodobnie, mile brzmiącą nazwę, zmienił tamtejszy Superimendent,
obowiązuje ona do dziś.
W przekazach historycznych jest mowa o młynarzu Jordanie, który
mieszkał w Jaschwitz, niedaleko innego młyna. On spoczął(jego grób
tam się znalazł) na górnym krańcu dzisiejszego Jordanowa (Jordansmühl)
i od jego imienia powstała nazwa wsi.
Młyn przejął prawo tutejszych książąt i został przez nich wypożyczony
za gotówkę. Jordanów (Jordansmühl) był zasiedlony przez Niemców
nie dalej niż do dużego dworu, który był w posiadaniu pewnego
rycerza z rodu Jordanów. Rycerski ród Jordanów jest pradawny i początkowo
zamieszkiwał Altpatschkau. Rycerze tego dworu mieli czerwone tarcze a
na hełmach widniało ramię z nagim mieczem. Rozkwit rodu Jordanów
Tyrolu, przypadł na wiek XVI. Ich herbem była rzeka. Heinrich Jordan
był w 1039r. kanclerzem na polskim dworze. Johannes z rodu Jordanów był
w 1422r. kasztelanem Zipsów na Węgrzech. Nazwa Jordan zachowała się
jako szlachecka i obywatelska do dnia dzisiejszego. Przez wiele stuleci
uważano, że pewien pogański rycerz przyjął chrzest w Jordanie
(chodzi chyba o rzekę z herbu). Rycerz ten przybrał imię Jordan, aby
uczcić miejsce chrztu.
Na Wacheberge (obecnie tzw. "Pomnik") przy Jordanowie (Jordansmühl),
do grobowca dołączyli: Selmar Kriegheim, jego małżonka i jedyny syn
Oskar. Przez cały czas na Wacheberge stała twierdza Wartburg, która
obejmowała wzrokiem całą wieś.
 Jordanów
uchodził za jedną z największych wsi na ziemi niemczańskiej. Był
centrum handlu dla okolicznych miejscowości. Poza granicami okręgu była
znana jako miejsce znalezienia osady z młodej epoki kamienia (5000-2000
lat przed Chrystusem) i z ceramiki wyrabianej przez ówczesnych mieszkańców.
Chodzi tutaj o formę ceramiki zwaną sznurkową bądź taśmową. Na
szczególną uwagę zasługiwała jedyna w swoim rodzaju
sznurkowoceramiczna gliniana rzeźba znaleziona przez pewnego archeologa
(33 centymetrowy baran). Ta zwierzęca figurka była znana w fachowych
kręgach pod nazwą "Jordansmühler Widders" (czyli
Jordanowski baran).
Nazwa i typ wsi (wieś z pastwiskami i ulicami), wskazują na to, iż
powstała w XIIIw. podczas kolonizacji. Piastowie zwoływali wówczas
kolonistów do kraju: chłopów, rzemieślników, kupców i górników.
Oni napływali z Saksoni, Frankoni z obszarów Renu. Menu oraz z Hesji.
Do dziewiętnastego stulecia miejsce to nosiło nazwę Jordansmühl.
Przyjęło się ostatecznie, że nazwa została nadana przez posiadacza
pierwszego młyna wodnego, który znajdował się nad Ślęzą.
W 1792r. wieś miała dwa przysiółki. Pierwszy składał się z dwóch
dworskich folwarków. Był tam ewangelicki Kościół, plebania, szkoła,
młyn, 20 pastwisk, 14 rolników i 29 ogrodników. Drugi przysiółek
należał do komendy Großtinz i miał 3 rolników i 5 chałupników. Ogólna
liczba mieszkańców w obu przysiółków wynosiła 567.
W 1830r. było w Jordanowie (Jordansmühl) 96 domostw, jeden zamek,
folwark, 749 mieszkańców (42 katolików), jeden ewangelicki Kościół,
ewangelicka szkoła, jeden nauczyciel i nauczyciel do pomocy.
Patronat nad Kościołem i szkołą sprawowała władza
podstawowa\ziemska.
Na tym miejscu znajdowała się gorzelnia, młyn wodny, cegielnia, 3
rymarzy, 2 ludzi którzy robili rowery lub koła, 2 stolarzy i 2
szklarzy.
 W
1912r. zostało dodane "e" na końcu nazwy. Wieś należała
do okręgu Nimptsch i miała 892 mieszkańców. Główny sąd okręgowy
znajdował się w Zobten (Sobótka) a powiatowa komenda w Münsterberg.
Wieś posiadała tylko jedną mleczarnię, która w późniejszych
latach była znana, szczególnie w Zagłębiu Ruhry, pod nazwą "Emjot"
i na leżała do największych i najnowocześniejszych zakładów w
naszym kraju. Ona stała swojego czasu na czele śląskich zakładów
mleczarskich.
W 1931r. wieś miała powierzchnię do 1198,6 ha. W 111 domostwach
znajdowało się 245 gospodarstw. Liczba mieszkańców wynosiła 1089, w
tym 544 mężczyzn. 953 mieszkańców należało do ewangelickiego kościoła
a 130 do rzymsko-katolickiego.
W 1939r. Jordanów (Jordansmühl) należał do okręgu Reichenbach
(Dzierżoniów) i miał 1280 mieszkańców.
Większość zdolnych do walki mężczyzn walczyło podczas II wojny światowej.
Część pozostałych mieszkańców w 1944r. narażała się przy
"przedsięwzięciu Barthold", niedaleko Militsch (Milicz) i
Trachenberg.
Mężczyźni prowadzili akcje na froncie w Jordanowie (Jordansmühl) i w
fortecy we Wrocławiu. Podczas ostrzałów zostało uszkodzonych i
zniszczonych wiele domów. Kościół, szkoła i mleczarnia zostały
zachowane.
Początek roku 1945 rozpoczął ucieczkę w góry przed Rosjanami. Oni
prowadzili część mieszkańców do Czechosłowacji i na południe
Niemiec. Większość mieszkańców Jordanowa (Jordansmühl) wróciła z
powrotem. Wygnanie następowało do wielu miejsc: 1. do zwycięskiego
kraju, 2. do obszaru Westfalii, 3. do Marchii Brandenburskiej. 4. do
Lipska i jego okolic, 5. do okolic Löbau w Saksonii.
Obecny kościół parafialny p.w. św. Stanisława Biskupa w swej
zasadniczej gotyckiej bryle pochodzi z XV w., przebudowany na przełomie
XIX/XX w.
Jest to kościół jednonawowy z kwadratową wieżą, od ulicy, przez którą
prowadzi główne wejście. Kościół ten w latach 1534-1945 był użytkowany
przez protestantów. We wnętrzu znajdziemy renesansowy ołtarz główny
z 1620 r. oraz barokową chrzcielnicę i rzeźbę św. Antoniego z XVIII
w. Za głównym ołtarzem wbudowano w ściany prezbiterium cztery płyty
nagrobne, w tym trzy renesansowe i 1 barokowa. W części okien kościoła
są nowoczesne witraże, ściany zdobią nowe natynkowe malowidła. Przy
murze ogradzającym dawny cmentarz przykościelny na pn. od kościoła
znajduje się niedokończony krzyż pokutny lub tzw. kamień mordercy.
Jest to blok granitowy z obrysem krzyża, częściowo obkuty o wymiarach
46x62x18 cm.
We wsi znajdziemy też kilka zabytkowych obiektów świeckich. Przy
ul. Wrocławskiej 46 znajduje się budynek usługowo-mieszkalny,
siedziba dawnej plebanii z końca XIX w. Jest to budynek jednopiętrowy
z poddaszem, pokryty dachem dwuspadowym ozdobiony niewielkim ryzalitem
środkowym z łukowym portalem wejściowym i okiennym na piętrze. Pod
oknami piętra przebiega ozdobny gzyms.
Budynek mieszkalny przy ul. Wrocławskiej 50 pochodzi z XVIII w.
przebudowany w końcu XIX w. Jest to budynek murowany parterowy z
mieszkalnym poddaszem pokryty dachem łamanym, przyczółkowym. Na ścianie
szczytowej posiada gzyms międzykondygnacyjny.
Przy ul. Wrocławskiej 45 stoi ciekawy budynek gospodarczy z połowy
XIX w., parterowy nakryty dachem dwuspadowym.
Budynek mieszkalny przy ul. Szkolnej 3 jednopiętrowy z dachem
dwuspadowym z początku XX w. Na froncie ma pozostałości ozdobnych
obramowań otworów, a w szczycie gzyms pod oknami poddasza.
Budynek mieszkalny z biblioteką przy ul. Pocztowej 3 zbudowany w 1910
r. Jest to budynek jednopiętrowy z ryzalitem środkowym, pokryty dachem
łamanym, czterospadowym z lukarnami.
Na północny zach. od wsi znajduje się wspomniany już wyżej kamieniołom,
a w samej wsi zakład obróbki kamienia należący do Spółdzielni
Pracy "Jordanów" we Wrocławiu.
Wyciąg z historii:
1. Poprzednie nazwy miejscowości: 1335 r., 1352 r. -
Jordansmol;
1349 r. - Jordansmul;
1370 r. - Jordansmoel;
1783 r. - Jordansmühl
2. Historia wsi i dóbr:
Majątek rycerski. Pierwsza wzmianka o Jordanowie Śl. wg niektórych
przekazów pochodzi z 1282 r. W tym roku Franz, komes z Tyńca, sprzedał
wieś Schulzowi Rembotho za 40 włók. W 1335 r. istnieje w Jordanowie
Śl. kościół, o czym wspomina dokument nuncjusza Galhardusa de
Carceribus. W 1352 r. kapituła kościoła Św. Krzyża we Wrocławiu
sprzedała Wawrzyńcowi de Jordansmol wieś Jordanów Śl. w okręgu
niemczańskim, zwana popularnie Mlecz, wraz ze wszystkimi prawami w celu
lokowania jej na prawie niemieckim.W 1783 r. Jordanów Śl. należy do
Hansa grafa von Sandrasky. We wsi znajduje się folwark, kościół
ewangelicki, dom parafialny, szkoła, młyn. Żyje tu 567
"dusz". W 1845 r. jedna część Jordanowa Śl. należy do
Erdmanna grafa von Sandreczky-Sandraschuetz. W tej części wsi znajduje
się pałac, 2 folwarki, kościół ewangelicki i należący do parafii
ewangelickiej wiatrak, szkoła ewangelicka, wolne sołectwo, młyn
wodny, browar, gorzelnia, cegielnia oraz 70 domów. Hoduje się 1873
merynosy i 235 szt. bydła. Wśród 808 mieszkańców jest 19 rzemieślników.
Druga część miejscowości do czasu sekularyzacji klasztorów w 1810
r. należała do komandorii braci maltańskich (zakonu Joannitów).
Znajduje się tutaj 11 domów z 39 mieszkańcami. Od 1862 r. majątek w
Jordanowie Śl. należy do rodziny von Kriegsheimów. W 1888 r. właścicielem
jest Selmar von Kriegsheim. Dobra te obejmują 515 ha ziemi, w tym 436
ha pól. Poza tym znajduje się tu gorzelnia parowa, młyn, mleczarnia.
W 1917 r. gospodarka wsi opiera się na hodowli bydła mlecznego i
trzody chlewnej oraz uprawie buraków cukrowych i ziemniaków. W 1937 r.
właścicielami majątku są nadal von Kriegsheimowie. Oprócz pól
posiadają 74 ha łąk, 10 ha pastwisk, 1 ha lasu oraz 10-cio hektarowy
park i ogród. Na ich terenie znajduje się również kamieniołom, w którym
wydobywa się nefryty. Pozostałe folwarki w Jordanowie Śl. posiadają
11 różnych właścicieli.
3. Wykaz znanych ze źródeł właścicieli wsi i dóbr:
przed 1282 r. - Franz, komes z Tyńca;
po 1282 r. - Schulz Rembotho;
przed 1352 r. - kapituła kościoła Św. Krzyża;
po 1352 r. - Wawrzyniec de Jordansmol;
1783 r. - Hans, graf von Sandarsky;
do 1810 r. - komandoria braci maltańskich (właściciele części wsi);
1845 r. - Erdmann, graf von Sandreczky-Sandraschuetz;
od 1862 r., 1937 r. - rodzina Kriegsheimów;
1888 r. - Selmar von Kriegsheim;
1937 r. - pani von Baumbach, panna Gizela von Kriegsheim oraz 11 innych
właścicieli.
|